Standart neyi kapsar
EN 1143-1; serbest duran kasaları, zemine ya da duvara gömme kasaları, ATM kasalarını, kasa dairesi kapılarını ve kasa dairelerini hırsızlığa karşı dirençlerine göre test eder ve sınıflandırır. Güncel Avrupa sürümü EN 1143-1:2019’dur. TS EN 1143-1, aynı standardın Türk standardı olarak yayımlanmış hâlidir. İç ölçüsü her yönde 1 metreyi aşan yapı kasa değil, kasa dairesi sayılır.
Test nasıl yapılır
Test ekibi numuneye el aletleri, elektrikli aletler ve termal aletlerle saldırır. Her aletin bir katsayısı ve bir temel değeri vardır; alet kategorilerinin katsayısı dakikada 5 ile 35 birim arasındadır. Sonuç direnç birimi (RU, resistance unit) olarak hesaplanır: 1 RU, katsayısı 1 olan bir aletin bir dakikalık kullanımına karşılık gelir.
İki ayrı sonuç ölçülür. Kısmi erişim, elin girebileceği yaklaşık 125 mm’lik bir deliktir. Tam erişim, yaklaşık 350 mm’lik bir delik ya da kapının açılması veya sökülmesidir. Tam erişim, derece 0 dışında, yaklaşık %50 daha fazla direnç ister.
Derece tablosu: kasalar
| Derece | Kısmi erişim (RU) | Tam erişim (RU) | Sabitleme testi (kN) | Kilit (EN 1300) |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 30 | 30 | 50 | 1 adet A sınıfı |
| I | 30 | 50 | 50 | 1 adet A sınıfı |
| II | 50 | 80 | 50 | 1 adet A sınıfı |
| III | 80 | 120 | 50 | 1 adet B sınıfı |
| IV | 120 | 180 | 100 | 2 adet B sınıfı |
| V | 180 | 270 | 100 | 2 adet B sınıfı |
| VI | 270 | 400 | 100 | 2 adet C sınıfı |
| VII | 400 | 600 | 100 | 2 adet C sınıfı |
| VIII | 550 | 825 | 100 | 2 adet C sınıfı |
| IX | 700 | 1.050 | 100 | 2 adet C sınıfı |
| X | 900 | 1.350 | 100 | 2 adet C sınıfı |
Sabitleme testi 1.000 kg’dan hafif, serbest duran kasalar içindir. Değerler, EN 1143-1’i izleyen VdS 2450 kılavuzunun Tablo 4-1’inden alınmıştır.
ESSA’ya göre kasalar çoğunlukla 0–VI derecelerinde satılır.
Kasa dairesi kapıları ve kasa daireleri
Kapılar ve odalar yalnız tam erişim için test edilir. X’a kadar değerler tablodaki tam erişim sütunuyla aynıdır; ardından XI 2.000 RU, XII 3.000 RU, XIII 4.500 RU gelir. Kilitler X’a kadar kasalardaki gibidir; XI ve XII’de 3 adet C ya da 2 adet D sınıfı, XIII’te 2 adet D sınıfı kilit gerekir.
1.000 kg’dan hafif kasa sabitlenir
Standart, 1.000 kg’dan hafif serbest duran kasada en az bir sabitleme deliği ister ve sabitlemeyi yük altında test eder: derece III’e kadar 50 kN, derece IV’ten itibaren 100 kN. Derece, kasa üreticinin talimatına göre sabitlendiğinde geçerlidir. Uygulaması kasa yerleştirme ve sabitleme rehberindedir.
EX, GAS, CD ve T2 ek işaretleri
| İşaret | Anlamı | Hangi ürünlerde |
|---|---|---|
| EX | Katı patlayıcıyla saldırıdan sonra belirli bir direnci korur | Kasalar II–X, ATM kasaları II–VIII, kasa daireleri II–XIII |
| GAS | Patlayıcı gaz karışımıyla saldırıya direnç | Yalnız ATM kasaları, II–VIII |
| CD | Elmas karot matkabına direnç | Kasalar IV–X, kasa daireleri VIII–XIII |
| T2 | Genişletilmiş, daha güncel alet listesiyle test | Kasalar 0–X, ATM kasaları, kasa daireleri |
Sertifika neyi kapsar, neyi kapsamaz
- Belge firmaya değil, test edilmiş ürüne ve dereceye verilir. “Firma EN 1143-1 belgeli” sözü, her ürünün belgeli olduğu anlamına gelmez.
- Testler numuneyi tahrip eder. Tip testinden geçmemiş bir kasa sonradan belgelendirilemez; özel yapım bir kasa ancak aynı tasarım test edilmişse kapsamdadır.
- Test raporu belge değildir. TSE deney sertifikası da yalnız test edilen numune için geçerlidir; ürün belgesi ya da uygunluk belgesi sayılmaz.
- “Standarda uygun üretilmiştir” ya da “şu dereceye eşdeğer” ifadeleri belgeli anlamına gelmez.
- Derece, onaylı kilitle ve 1.000 kg’dan hafif kasada sabitlemeyle geçerlidir.
- Soygun, soygun girişimi, yangın ya da yapıya yanlış müdahaleden sonra o kasanın onayı geçerliliğini yitirir.
Kılınç Kasa’nın belgesi bir TSE Türk Standardlarına Uygunluk Belgesi’dir (no. 137440-TSE-01/05). Kapsamı belgede yazdığı gibidir: kasa odası kapıları, dayanıklılık derecesi X; solo kasalar (ağırlığı 1.000 kg’dan az), dayanıklılık derecesi VII. Belge model saymaz; modelin derecesini teklifte belgesiyle bildiririz. Ayrıntı sertifikalar sayfasındadır.
Plaka nasıl okunur
Sertifikalı çelik kasada kapının iç yüzünde bir plaka bulunur. Avrupa’daki iki belgelendirme kuruluşunun plakalarında şunlar yazar:
- ECB-S plakası: ürünün performansı (dayanıklılık derecesi, kilit sınıfı), üreticiyi tanımlayan seri numarası ve net ağırlık.
- VdS etiketi: tanıtım kodu, derece ve varsa T2, EX, CD işaretleri, onay numarası; üreticiden seri numarası, ağırlık ve üretim yılı.
Plakadaki derece ile belgedeki derece aynı olmalıdır. Belgenin numarasını, veren kuruluşu ve geçerlilik tarihini satıcıdan yazılı isteyin.
EN 14450 ve EN 1300
EN 14450, güvenlik dolaplarını iki seviyede sınıflandırır: S1 ve S2. İkisi de EN 1143-1 derece 0’ın altındadır ve esas olarak el aletlerine karşı direnç gösterir. Serbest duran dolaplarda sabitleme S1’de 20 kN, S2’de 30 kN ile test edilir.
EN 1300, yüksek güvenlikli kilitleri A’dan D’ye dört sınıfa ayırır. Mekanik ve elektronik, anahtarlı ve şifreli kilitleri kapsar. Kilit, takıldığı kasa modeliyle birlikte onaylanır; eski bir kasaya yeni kilit takmak o kasaya güncel standardın belgeli direncini kazandırmaz. Ayrıntı kasa kilit tipleri rehberindedir.
TS EN 1143-1 ile EN 1143-1 aynı mı?
TS EN, Avrupa standardının Türk standardı olarak yayımlanmış hâlidir. TSE belgeleri standardı TS EN adıyla anar.
Derece III bir kasa ne kadar dayanır?
Testte en az 80 RU (kısmi erişim) ve 120 RU (tam erişim) direnç göstermelidir. Bu değerler dakika olarak okunmaz.
Sertifikalı çelik kasa nasıl anlaşılır?
Kapının iç yüzündeki plakaya ve belgenin kendisine bakılır. Satıcıdan modelin derecesini, belge numarasını, veren kuruluşu ve geçerlilik tarihini yazılı isteyin.
Sertifika firmaya mı, ürüne mi verilir?
Ürüne. Belge, test edilmiş belirli bir ürün tipi ve derece içindir; firmanın bütün ürünlerini kapsamaz.
Özel yapım kasa sertifikalı olur mu?
Yalnız aynı tasarım tip testinden geçmişse. Testler numuneyi tahrip ettiği için tek tek üretilen bir kasa sonradan belgelendirilemez.
ECB-S ve VdS nedir?
Kasaları belgelendiren iki Avrupa kuruluşudur. ECB-S Frankfurt’ta, VdS Köln’dedir; ikisinin plakası da kapının iç yüzüne takılır.
